Nghèo và Lười - Hai 'siêu năng lực'

Cũng nhiều năm đi làm, chứng kiến đủ người: từ những thiên tài bẩm sinh viết code như thơ đến những người chật vật từng dòng lệnh. Nhưng điều làm tôi luôn trăn trở là: Tài năng bẩm sinh có thực sự là tất cả? Hay có điều gì đó mạnh mẽ hơn, bền bỉ hơn, giúp một người tưởng chừng "bình thường" vươn lên thành công?

Tôi hay trêu: bây giờ trẻ em hay các bạn trẻ phải vượt sướng thành công. Nhưng hôm nay, tôi chia sẻ câu chuyện về một người bạn developer, người đã chứng minh rằng: Nghèo và lười đôi khi lại là lợi thế lớn nhất để thành công.

Xuất phát điểm: Không gì ngoài ý chí

Người bạn tôi nhắc đến hôm nay, là Nam, không phải kiểu developer điển hình mà bạn hay hình dung. Nam không tốt nghiệp từ một trường CNTT danh giá như Bách Khoa hay Quân Sự. Cậu ấy học Đại học Kinh tế, một trường tưởng như chẳng liên quan gì đến công nghệ. Khi tốt nghiệp, Nam chỉ có kiến thức về phân tích thiết kế và cơ sở dữ liệu, rất ít kiến thức về lập trình. Những thuật toán như chia để trị, phân tích liên kết,... hay thậm chí ngôn ngữ lập trình Angular, C# cũng là thứ xa lạ với cậu. Và Nam có một đặc điểm mà tôi luôn nhớ: Cậu ấy nghèo, rất nghèo.

Nghèo ở đây không chỉ là thiếu tiền, mà còn là thiếu cơ hội, thiếu mối quan hệ, và thiếu cả sự tự tin. Gia đình Nam nghèo, bố mẹ làm công nhân, chật vật đời sống, không đủ khả năng chu cấp cho cậu học thêm mà chỉ đầu vào một chiếc desktop cùi. Khi mới ra trường, Nam làm đủ thứ việc: từ phục vụ quán ăn, chạy xe ôm, đến bán hàng online. Nhưng cậu luôn khao khát một công việc "đàng hoàng" hơn, và công nghệ là thứ cậu nhắm đến – không phải vì đam mê, mà vì nghe nói "làm IT lương cao."

Nam bước chân vào ngành công nghệ với một tâm thế: "Mình chẳng có gì để mất." Không có bằng cấp xịn, không có nền tảng kỹ thuật, không ai kỳ vọng Nam sẽ làm được gì. Nhưng chính cái "không có gì" ấy lại là động lực lớn nhất của cậu.

Gặp Người Mentor Tận Tâm: Ánh Sáng Trong Bóng Tối

Khi Nam xin vào một công ty nhỏ làm thực tập sinh .NET developer, cậu là “nhân tố” yếu nhất team. Code của Nam đầy lỗi: từ viết hàm lặp vô tận, đến việc copy-paste từ Stack Overflow mà vẫn không chạy. Các anh chị trong team, kể cả leader, đôi lúc ngao ngán. Có người thẳng thừng nói: “Học kinh tế mà đòi làm lập trình? Về quê đi cho khỏe.”

Nhưng Nam may mắn hơn nhiều người: cậu gặp được anh Hùng – một senior developer kiêm team lead, người giỏi, khó tính nhưng lại cực kỳ tận tâm. Anh Hùng không nhìn Nam qua lăng kính của bằng cấp hay kỹ năng hiện tại. Thay vào đó, anh thấy được thái độ và ý chí của Nam – thứ mà anh gọi là “ngọn lửa không bao giờ tắt.”

Chiều hôm đó, khi Nam lại làm hỏng một đoạn code và bị mắng. Sau buổi họp, anh Hùng gọi cậu ra một góc và nói: “Nam, mắng em là một chuyện. Nhưng quan điểm đào tạo của anh khác nhiều người. Anh không quan tâm em học trường nào, hay em biết bao nhiêu về code. Anh chỉ cần biết em có muốn học không. Nếu muốn, anh sẽ dạy. Nhưng em phải cố.”

Câu nói "em phải cố" ấy như một tia sáng trong tâm trí Nam. Lần đầu tiên, có người tin rằng cậu có thể làm được, và cậu chẳng có gì để mất ngoài "cố" cả.

Nghèo: Động lực vượt qua ánh nhìn

Anh Hùng trở thành người dẫn đường của Nam. Mỗi tối, anh dành thời gian ngồi và call với Nam sau giờ làm, giải thích những khái niệm cơ bản, từ cách hoạt động ở client side, đến server side, đến cách viết câu lệnh SQL hiệu quả, nghiệp vụ chi tiết của từng bài toán anh gặp phải.

Anh không chỉ dạy kỹ thuật, mà còn truyền cảm hứng. Có lần, anh kể về hành trình của chính mình: từng là một developer “tay ngang,” bị đồng nghiệp coi thường, nhưng nhờ kiên trì và tự học, anh đã trở thành team lead. “Nam, nghèo không phải là cái tội. Nó là cái cớ để em phấn đấu,” anh Hùng nói.

Nhờ anh Hùng, Nam bắt đầu tự học một cách có hệ thống hơn. Anh Hùng giới thiệu cho Nam các tài liệu miễn phí, từ Microsoft Learn đến các video trên YouTube. Mỗi khi Nam gặp lỗi, anh Hùng không đưa đáp án ngay, mà hướng dẫn cậu cách debug: “Hãy đọc error message, hiểu stackoverflow giải quyết, hiểu Tiếng Anh. Nó là người bạn tốt nhất của em.” Anh còn nói máy desktop của em chậm, làm việc không hiệu quả, em mua laptop mới đi, anh cho vay không lấy lãi, với điều kiện phải lên phương án trả cho anh theo tháng, 6 tháng, 12 tháng tùy em.

Và cậu bắt đầu tự học. Mỗi tối, sau 8 tiếng làm việc ở công ty, Nam ngồi cày các khóa học miễn phí trên YouTube, đọc tài liệu tiếng Anh dù vốn từ vựng của cậu chỉ dừng ở mức "hello, how are you.", vừa học vừa ghi chép như học sinh tiểu học. Nam mua một chiếc laptop mới, và kiên trì gõ code mỗi đêm.

Dưới sự dẫn dắt của anh Hùng, Nam dần tiến bộ. Từ một người không biết viết hàm, cậu bắt đầu hoàn thành các task nhỏ như xây dựng form nhập liệu hay viết API cơ bản. Mỗi lần Nam hoàn thành một task, anh Hùng không tiếc lời khen: “Tốt lắm, nhưng lần sau anh muốn em làm nhanh hơn, và code phải sạch hơn, đúng logic, viết testcase đầy đủ.” Những lời động viên ấy, dù đơn giản, là động lực lớn để Nam không bỏ cuộc.

Lười: Lợi thế của sự đơn giản hóa

Một điều thú vị nữa ở Nam, là cậu ấy thừa nhận mình… lười. Không phải lười làm việc, mà là lười phức tạp hóa vấn đề. Khi được giao task, Nam không bao giờ cố tỏ ra thông minh bằng cách viết những đoạn code phức tạp hay dùng những công nghệ mới mà cậu chưa hiểu. Thay vào đó, cậu tìm cách làm đơn giản nhất có thể, miễn là task hoàn thành đúng deadline.

Ví dụ rất đặc biệt, có lần team được giao xây dựng một API đơn giản để hiển thị danh sách sản phẩm. Một anh developer khác trong team, vốn giỏi và tự tin, đã đề xuất dùng một framework mới với hàng tá tính năng "xịn sò" để "tối ưu hóa hiệu suất." Nhưng Nam, với vốn kiến thức hạn chế, chỉ lặng lẽ viết một API bằng ASP.NET Core cơ bản, dùng Entity Framework và một vài câu LINQ đơn giản. Kết quả? API của Nam chạy ổn, đáp ứng đúng yêu cầu, trong khi giải pháp "xịn sò" của anh kia gặp lỗi liên tục vì tích hợp quá phức tạp.

Nam bảo anh Hùng: "Em lười nghĩ nhiều, nên em làm cái gì dễ hiểu nhất. Làm xong rồi học tiếp. Make thing done ạ" Cách tiếp cận ấy, dù đơn giản, lại giúp Nam tránh được những sai lầm không đáng có và dần xây dựng sự tự tin.

Tự học và đâm đầu vào làm: Nội lực được rèn giũa

Sau hai năm, Nam không còn là "thằng thực tập dở nhất team." Cậu ấy tự học được C#, ASP.NET, SQL, và cả một chút DevOps cơ bản. Nam bắt đầu làm những task với nghiệp vụ khó hơn: từ versioning document, đến payment gateway, viết test case nghiệp vụ, tối ưu hóa database, đến xử lý các lỗi production mà ngay cả senior cũng đau đầu. Có lần, hệ thống gặp lỗi crash do một đoạn code xử lý đa luồng sai, và chính Nam – người từng bị coi là "chẳng biết gì" – đã tìm ra nguyên nhân bằng cách debug từng dòng code trong 12 tiếng liên tục.

Nam không ngại "đâm đầu vào làm." Cậu ấy nhận mọi task, dù khó hay dễ, và luôn tìm cách học từ những lần thất bại. Có lần, Nam làm hỏng một phần của hệ thống staging vì quên kiểm tra null reference. Thay vì sợ hãi hay đổ lỗi, cậu ngồi lại với anh Hùng, nhờ anh giải thích về các best practice để trace lỗi trong môi trường không phải máy local. Từ đó, Nam viết code cẩn thận hơn, và sau này còn viết một bài blog chia sẻ về "10 lỗi ngớ ngẩn mà developer nào cũng từng mắc phải."

Không có gì ngăn cản được ý chí

Giờ đây, Nam đã là một senior .NET developer tại một công ty lớn, với mức lương mà ngày xưa cậu không dám mơ. Cậu ấy vẫn giữ thói quen tự học, vẫn viết code đơn giản nhưng hiệu quả, và vẫn giữ tâm thế "mình chẳng có gì để mất." Nam từng nói: "Nghèo là lợi thế, vì nó buộc mình phải cố gắng. Lười cũng là lợi thế, vì nó giúp mình tìm đường ngắn nhất để giải quyết vấn đề."

Lời Kết

Nếu bạn đang là một developer mới vào nghề, đang cảm thấy mình "kém cỏi" hay "không đủ giỏi," hãy nhớ câu chuyện này. Nghèo khó, thiếu thốn, hay thậm chí một chút lười biếng không phải là rào cản – chúng có thể là động lực để bạn bứt phá.

Hãy bắt đầu từ những thứ nhỏ nhất: một khóa học miễn phí, một project cá nhân, một đoạn code đơn giản. Và quan trọng nhất, hãy tin rằng: Không có gì ngăn cản được bạn, ngoại trừ chính bạn.

Hãy chia sẻ câu chuyện của bạn với tôi. Bạn đã từng vượt qua khó khăn nào để trở thành developer như hôm nay?

/Son Do - I share real-world lessons, team building & developer growth.

#DeveloperAdvantage #ZeroToHeroJourney #SeniorDeveloper #SelfTaughtProgrammer #WillToOvercome #Inspiration #PersonalGrowth #TechAndLife #ServantLeadership #WeCommit100xShare #1PercentBetter