Hãy tưởng tượng điều này: Bạn đang làm bánh quy cho một buổi tụ tập ngày lễ, và mọi thứ trong bếp trở nên bận rộn. Bạn đã mở cửa lò nướng, đeo găng tay và cầm một khay kim loại nóng hổi đựng những chiếc bánh snickerdoodle thơm phức. Bạn quay lại để đặt chúng lên bàn bếp và... ôi thôi, bạn quên chuẩn bị vật gì đó để kê khay. Khi bạn đang cân nhắc các lựa chọn, bạn nhận thấy một vài tấm lót nồi bắt đầu di chuyển ra khỏi nơi cất giữ trên bàn bếp. Chúng tự lăn, vào đúng vị trí cần thiết.

Nghe có vẻ như phép thuật, giống như một cảnh trong phim Người đẹp và Quái vật, nhưng đó là một tầm nhìn khả thi cho căn bếp tương lai của bạn, theo các nhà nghiên cứu tại Đại học Carnegie Mellon (CMU). Với sự hỗ trợ của camera, nhiều mô hình AI khác nhau và những chiếc bánh xe nhỏ xíu, các vật dụng bình thường có thể tự tìm đường đến chính xác vị trí bạn muốn mà không cần bạn phải tìm kiếm chúng.

Thật dễ dàng để hình dung ra một người giúp việc robot, như Rosie trong phim The Jetsons, nhưng đó không phải là cách duy nhất mà robot và trí tuệ nhân tạo về mặt lý thuyết có thể giúp cuộc sống của bạn trở nên dễ dàng hơn tại nhà hoặc ở văn phòng. Công nghệ tương tự có thể được áp dụng ở quy mô nhỏ hơn nhiều cho các vật dụng mà bạn thường xuyên tương tác -- ly cà phê, máy dập ghim, dụng cụ nhà bếp, v.v.

"Thay vì đưa thêm robot vào môi trường sống hiện tại, chuyện gì sẽ xảy ra nếu chính những vật dụng đã có sẵn trong nhà mà chúng ta quen thuộc có thể vừa thông minh vừa có khả năng vận động robot?" Violet Han, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại CMU và là tác giả chính của một bài báo nghiên cứu, cho biết trong một cuộc phỏng vấn. 

Những robot hình người to lớn và mạnh mẽ khiến chúng ta có nhiều điều phải lo lắng: Chúng nặng và khỏe, có khả năng gây hư hại nếu gặp trục trặc. Chúng tiến gần đến "thung lũng kỳ lạ" (uncanny valley) đầy rợn người khi một vật gì đó trông gần giống con người. Và rất khó để làm cho một robot hoạt động tin cậy. Sự khéo léo của con người là một thành tựu phi thường của quá trình tiến hóa, và chúng ta đã xây dựng thế giới của mình với giả định rằng những người di chuyển trong đó có thể làm những việc như vặn nắm cửa. Đó là một kỹ năng khó có thể truyền tải cho robot. Nếu những robot đó trở nên phổ biến, chúng sẽ không phải là thứ duy nhất được tự động hóa.

"Tôi khó có thể hình dung rằng bạn có những quản gia robot, nhưng đồng thời, mọi thứ khác vẫn đứng yên như cũ," Alexandra Ion, phó giáo sư tại Viện Tương tác Người-Máy của CMU, người đứng đầu Interactive Structures Lab, cho biết. 

Việc thêm AI và khả năng di động vào các vật dụng chúng ta sử dụng sẽ giải quyết được nhiều vấn đề đó. Nó cho phép việc tự động hóa trở nên tự nhiên hơn -- bạn vẫn đang sử dụng cùng một loại máy dập ghim, ngay cả khi nó có những chiếc bánh xe nhỏ và dường như có ý chí riêng. Nhưng có những vấn đề mới nảy sinh, như quyền riêng tư và bảo mật, cần được giải quyết trước khi ly cà phê bắt đầu đuổi theo bạn mỗi khi bạn ngáp.

Violet Han sử dụng một chiếc máy dập ghim được gắn vào một nền tảng do các mô hình AI điều khiển. Ảnh: Đại học Carnegie Mellon

Các vật dụng chuyển động

Nếu bạn muốn có những tấm lót nồi thông minh biết tự lăn đến chỗ bạn khi bạn đang cầm một khay bánh quy nóng, bạn cần những tấm lót nồi có thể di chuyển. Đối với những thí nghiệm này, các nhà nghiên cứu đã chế tạo các nền tảng có bánh xe -- ví dụ, một nền tảng tròn cho ly nước, với một vài bánh xe, động cơ và pin. Mỗi nền tảng được vận hành bởi một bộ vi điều khiển hỗ trợ Bluetooth. Một phiên bản tiêu dùng trong tương lai của những vật dụng này có thể được chế tạo riêng để trông liền mạch hơn, Han và Ion cho biết, nhưng đây chỉ là để chứng minh khả năng của công nghệ.

Bản thân các vật dụng không được trang bị trí tuệ nhân tạo. Trong khi các mô hình AI có thể chạy trên các phần cứng nhỏ như điện thoại và đồng hồ, đây thực chất là một hệ thống AI điều khiển toàn bộ căn bếp. 

Nó được trang bị một camera truyền các khung hình đến các mô hình AI để xử lý và xác định những gì đang xảy ra tại một thời điểm nhất định. Chúng xác định một người đang làm gì và phát hiện các vật dụng có thể liên quan đến hoạt động đó. Các mô hình ngôn ngữ lớn với kỹ năng lập luận sẽ dự đoán điều gì có khả năng xảy ra tiếp theo. Một cơ sở kiến thức được mã hóa vào hệ thống đảm bảo nó biết một số điều cơ bản về cách con người tương tác với các vật dụng. 

"Ví dụ, nếu một chiếc ly di chuyển về phía tôi, sẽ tiện lợi hơn cho tôi nếu tay cầm hướng về phía mình," Han nói.

Mặc dù ý tưởng các vật dụng đến để giải cứu bạn trong lúc nguy cấp nghe có vẻ kịch tính (ngay cả khi sự nguy cấp đó khá nhỏ nhặt), hệ thống này có thể giúp ích theo những cách khác. Một chiếc khay đựng chìa khóa có thể rung lên nếu bạn sắp ra khỏi nhà mà không mang theo chúng. Nếu bạn đang tìm một chiếc máy dập ghim nhưng nó bị che khuất sau thứ gì đó trên bàn làm việc, AI có thể di chuyển nó đến nơi bạn có thể nhìn thấy. Bạn thậm chí có thể sử dụng kích hoạt bằng giọng nói để yêu cầu ngôi nhà thông minh mang máy dập ghim đến cho bạn.

Khi nào bạn có thể mong đợi điều này trong ngôi nhà của mình? Bản thân công nghệ này "không còn xa nữa", Ion nói, nhưng liệu mọi người có thực sự muốn các thiết bị cho phép điều đó hay không lại là một chuyện khác. "Nếu bạn chấp nhận camera giám sát trên cao, việc triển khai sẽ nhanh hơn nhiều," bà nói, "nhưng cá nhân tôi thì không thấy thoải mái với điều đó."

Một giải pháp về quyền riêng tư mang tính chính trị hơn là kỹ thuật. Các quy định và chính sách tốt hơn sẽ mang lại cho người tiêu dùng sự an tâm rằng quyền riêng tư của họ sẽ được bảo vệ, Ion nói. Việc có các mô hình có thể chạy hoàn toàn trên phần cứng cục bộ, các máy tính không kết nối internet, cũng sẽ giúp ích.

Bạn muốn loại robot nào?

Với robot hình người, Ion cho biết có một tầm nhìn lạc quan về các quản gia người máy và một "phiên bản đen tối nơi quản gia robot của bạn có thể trở nên xấu xa vì lý do nào đó." Ngay cả khi robot không phải là hình người, vẫn có những lo ngại. Trong trường hợp này, bạn có nên lắp bánh xe do AI điều khiển vào một con dao không? Các nhà nghiên cứu đã thử nghiệm một con dao di động, nhưng thiết kế để lưỡi dao luôn hướng ra xa con người. 

"Tôi nghĩ đó là một sự mâu thuẫn và thảo luận thú vị cần được đặt ra," Ion nói. "Liệu chúng ta có thực sự không muốn những loại vật dụng này được kích hoạt chuyển động chút nào không?"

Mục tiêu là đảm bảo rằng khi robot làm việc trong nhà chúng ta, chúng đang hành động theo cách thúc đẩy sự an toàn và thực sự giúp chúng ta làm những gì mình muốn.

"Robot ngày càng có khả năng, ví dụ như gấp quần áo, nhưng... chúng nên gấp quần áo theo cách chúng ta muốn," Han nói. "Mỗi loại quần áo có thể khác nhau. Điều quan trọng là robot không chỉ có khả năng mà còn phải hiểu người dùng muốn gì và cách chúng có thể hỗ trợ người dùng tốt nhất."

Một ví dụ thực tế cho điều đó? Ly cà phê của bạn nhận ra rằng bạn đã sẵn sàng cho một ngụm tiếp theo và bắt đầu tự tìm đường đến chỗ bạn.