Keep It Simple Stupid, nghệ thuật của sự tinh tế

Trong cuộc sống chúng ta có phong cách sống tối giản (minimalism lifestyle), trong nhiếp ảnh có Less is more, và trong đời dev của chúng ta cũng có Keep It Simple Stupid (KISS).

Nguyên tắc KISS (Keep It Simple, Stupid) là một triết lý quan trọng giúp tối ưu hóa code, dễ hiểu, dễ bảo trì và giảm thiểu lỗi - là một trong những nguyên tắc tôi áp dụng triệt để trong khi code, tối ưu hệ thống, cũng như trong cuộc sống ngoài bàn phím. Mục tiêu của nguyên tắc này là khuyên khích developer tập trung vào việc giải quyết vấn đề theo cách đơn giản nhất có thể để giải quyết bài toán, thay vì tạo ra những cách giải quyết phức tạp không cần thiết.

Nguyên tắc KISS - vài trải nghiệm của bản thân

Với tôi, nguyên tắc KISS, là về việc luôn phấn đấu vì sự đơn giản, đúng như tên gọi của nó - Keep It Simple Stupid. Các ngôn ngữ lập trình, framework hay API hiện đại mang lại rất nhiều tính năng mạnh mẽ để giải quyết các vấn đề phức tạp.

Tuy nhiên, đôi khi tôi thấy đồng nghiệp hay chính bản thân mình bị cuốn vào việc viết các giải pháp "thông minh", tận dụng tất cả các tính năng phức tạp này. Nhưng rồi mình nhận ra, theo KISS, giải pháp tốt nhất lại là giải pháp sử dụng ít kế thừa, ít đa hình, ít lớp phức tạp hơn.

Những giải pháp theo nguyên tắc KISS mà mình từng gặp, hoặc viết ra, đôi khi có vẻ "nhàm chán" hoặc "đơn điệu". Nhưng điều quan trọng là chúng luôn đơn giản và dễ hiểu, mình hiểu, đồng nghiệp mình hiểu. Và mình nhận thấy không có nhiều giá trị trong việc cố gắng tạo ra một giải pháp "thông minh" nhưng lại khó hiểu.

Điều này không có nghĩa là mình từ chối các tính năng như kế thừa hay đa hình. Mình vẫn dùng chúng khi thực sự cần thiết hoặc khi chúng mang lại lợi ích đáng kể. Tuy nhiên, mình luôn tự hỏi: "Cách này có thực sự đơn giản nhất chưa?" trước khi quyết định.

Tại sao cần giữ mọi thứ đơn giản?

Nguyên tắc KISS khuyến khích chúng ta ưu tiên sự đơn giản trong thiết kế và triển khai code. Một đoạn code đơn giản không chỉ dễ đọc, dễ hiểu mà còn giúp giảm thiểu lỗi và tiết kiệm thời gian bảo trì. Trong thế giới công nghệ, nơi mọi thứ thay đổi chóng mặt, việc giữ code đơn giản là chìa khóa để xây dựng những hệ thống bền vững, dễ mở rộng. Lợi ích của sự đơn giản:

• Dễ đọc, dễ hiểu: Code đơn giản giúp đồng nghiệp (hoặc chính bạn trong tương lai) dễ dàng nắm bắt logic mà không cần mất hàng giờ phân tích.
• Giảm lỗi: Ít thành phần phức tạp đồng nghĩa với ít cơ hội xảy ra bug.
• Tiết kiệm thời gian: Code dễ bảo trì giúp tiết kiệm chi phí phát triển và xử lý sự cố.

Chiến lược áp dụng KISS

Qua nhiều năm tối ưu hóa hệ thống database và phát triển phần mềm, tôi đã đúc kết một số chiến lược thực tiễn để áp dụng KISS:

1. Tránh kế thừa không cần thiết: Đừng lạm dụng kế thừa (inheritance) hoặc đa hình (polymorphism) nếu một hàm đơn giản có thể giải quyết vấn đề.
2. Không tối ưu hóa sớm: Theo lời Michael A. Jackson, step 1, đừng tối ưu hóa. Step 2 đừng tối ưu hóa… vội!. Step 3, hãy đo lường hiệu suất trước khi quyết định tối ưu.
3. Ưu tiên giải pháp đơn giản: Một thuật toán dễ hiểu thường đáng giá hơn một thuật toán phức tạp nhưng chỉ cải thiện hiệu suất không đáng kể.
4. Tuân thủ nguyên tắc Single Responsibility Principle: Mỗi class hoặc method chỉ nên làm một việc duy nhất.
5. Hạn chế giải pháp quá tổng quát: Tập trung vào nhu cầu hiện tại thay vì cố gắng dự đoán mọi trường hợp trong tương lai.
6. Sử dụng phương thức private thay vì tạo class mới: Nếu logic chỉ phục vụ một mục đích nhỏ, hãy giữ nó đơn giản trong một phương thức.

Ví dụ minh họa: từ phức tạp đến đơn giản

Để minh họa rõ hơn, hãy xem xét một ví dụ về cách xử lý logic xác định điểm số của học sinh dựa trên điểm thi và loại khóa học (nâng cao hoặc thông thường). Dưới đây là 1 cách tiếp cận phức tạp

Đoạn code trên trông có vẻ hoạt động, nhưng nó khó đọc, khó bảo trì, và dễ gây lỗi khi cần mở rộng (ví dụ, thêm một loại khóa học mới). Hãy thử một cách tiếp cận đơn giản hơn một chút

Tại sao cách này tốt hơn?

• Tính dễ đọc: Logic được chia thành các hàm riêng biệt, giúp dễ dàng theo dõi từng trường hợp.
• Tính dễ bảo trì: Nếu cần thêm loại khóa học mới, bạn chỉ cần tạo một hàm mới mà không làm ảnh hưởng đến code hiện tại.
• Tính linh hoạt: Mỗi hàm chịu trách nhiệm cho một loại khóa học, tuân thủ nguyên tắc Trách nhiệm Đơn lẻ - Single Responsibility Principle.

Hoặc ngắn gọn hơn nữa:

Tuy nhiên, dù cách viết ngắn hơn có vẻ "tinh gọn", tôi cho rằng sự đơn giản không phải lúc nào cũng là về độ dài. Đôi khi, cách viết dài dòng lại dễ hiểu hơn trong ngữ cảnh cụ thể, đặc biệt khi làm việc trong đội nhóm với nhiều cấp độ kỹ năng khác nhau.

Tóm lại, việc chọn cách triển khai nào phụ thuộc vào hoàn cảnh cụ thể:

• Nếu mục tiêu là sự dễ hiểu cho tất cả mọi người, mình sẽ chọn cách viết dài hơn.
• Nếu đội ngũ đã quen với cú pháp C# hiện đại, mình có thể sử dụng cách ngắn hơn để tối ưu hóa sự gọn gàng.

Điều này nhấn mạnh rằng các nguyên tắc nói chung, KISS nói riêng, không phải lúc nào cũng rõ ràng hoặc tuyệt đối. Đôi khi, chúng ta cần cân nhắc giữa sự đơn giản trong cách viết và sự dễ hiểu cho người khác. Cuối cùng, quyết định vẫn nằm ở chính lập trình viên, và nguyên tắc KISS đóng vai trò là kim chỉ nam, chứ không phải quy tắc bắt buộc.

Lời kết

Qua việc áp dụng nguyên tắc KISS trong lập trình, mình nhận thấy rằng sự đơn giản không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro mà còn tăng tính hiệu quả trong công việc. KISS không có nghĩa là tránh xa các tính năng hiện đại của ngôn ngữ lập trình, mà là sử dụng chúng một cách hợp lý, khi thực sự cần thiết. Sự đơn giản không chỉ nằm ở độ dài của code, mà còn ở cách chúng ta truyền tải ý nghĩa một cách rõ ràng, dễ hiểu.

Nguyên tắc KISS không chỉ là một khẩu hiệu, mà là kim chỉ nam giúp chúng ta xây dựng phần mềm chất lượng cao, dễ bảo trì và mở rộng. Trong hành trình làm việc và tối ưu hệ thống, tôi nhận ra rằng sự đơn giản không đồng nghĩa với sự tầm thường, đó là nghệ thuật của sự tinh tế :D Tôi tin rằng nguyên tắc KISS không chỉ dành cho những dự án nhỏ mà còn là một triết lý hữu ích cho mọi quy mô phần mềm. Một khi đã thấm nhuần tư duy này, bạn sẽ nhận ra rằng việc tối giản hóa không chỉ làm cho code tốt hơn, mà còn giúp bạn trở thành một lập trình viên chuyên nghiệp hơn.

Và cũng nhớ rằng, đơn giản không đồng nghĩa với sơ sài. Đơn giản là nghệ thuật của sự tinh gọn, tập trung vào những gì thực sự cần thiết và loại bỏ những yếu tố phức tạp không đáng có. Và đó chính là lý do mình luôn chọn KISS làm nguyên tắc cơ bản trong mọi dự án lập trình.

Các bạn có đang áp dụng KISS trong dự án của mình không? Hãy chia sẻ kinh nghiệm hoặc ví dụ của bạn trong phần bình luận nhé, tôi rất muốn nghe những ý kiến trái chiều từ cộng đồng!

Happy coding :)

/Son Do - I share real-world lessons, team building & developer growth.

#KISSPrinciple #DeveloperLife #SimpleIsBetter #1percentbetter #CleanArchitecture #DotNet #DotNetCore